Wat is Vlaams roodbruin bier en wat houdt die bescherming in?
De Vlaamse roodbruine bieren hebben na bijna 20 jaar als eerste Belgisch bier eindelijk hun Europese erkenning verworven als Beschermde Geografische Aanduiding. Maar wat zijn nu Vlaamse roodbruine bieren en wat houdt zo’n Beschermde Geografische Aanduiding in ?
In een lijvig dossier lichtte de Hoge Raad voor het Authentiek Vlaams Roodbruin Bier (HORARB) – die acht brouwers van Vlaams roodbruin bier verenigt – toe waarom die bierstijl zo authentiek is en waarom een Europese bescherming is aangewezen. In hun Europees pleidooi werden zij intensief gesteund door het Vlaams Centrum voor Agro- en visserijMarketing (VLAM) en het Vlaamse Agentschap Landbouw en Zeevisserij.
Het Vlaams roodbruin bier, waarvan de herkomst terug voert naar de middeleeuwen, is een bier van gemengde gisting dat rijpt in rechtopstaande eikenhouten vaten, foeders genoemd.
Het brouwproces en de hoofdgisting zijn gelijkaardig als die van hoge gistingsbieren. Het “Vlaams roodbruin bier / Flanders Red Ale” heeft een alcoholpercentage van minstens 3 %vol. Het wordt gebrouwen met geëeste of licht geroosterde gerstemouten die het bier zijn typische roodbruine kleur geven. Naast gist, ruwe en andere vermoute granen of vergistbare suikers en lokaal brouwwater wordt er, net zoals bij andere bieren, hop toegevoegd. Omdat lichtzure bieren weinig hopbitterheid verdragen, wordt er slechts in beperkte mate hop gebruikt. Optioneel kan de brouwer kruiden, rode vruchten en natuurlijke suikers toevoegen om het bier een eigen identiteit te geven om zich te onderscheiden binnen hun segment of bierstijl.
Gemengde gisting en rijping in houten foeders
De Vlaamse roodbruine bieren onderscheiden zich van de hoge gistingsbieren door een gemengde gisting die zich gedeeltelijk of geheel voltrekt tijdens de rijping van het gegiste basisbier in de foeders. In die imposante eikenhouten vaten ontwikkelt het bier gedurende maanden of zelfs jaren zijn karakteristieke smaak, met fruitige aroma’s, zachte houttoetsen en verfrissende zuren. Elke foeder geeft het bier een eigen karakter, waardoor geduld en vakmanschap onmisbaar zijn om te komen tot een perfecte, harmonische en evenwichtige blend van jong en oud bier. Hierdoor ontstaan complexe smaakprofielen die verschillen per brouwerij en vaak ook afhankelijk van de wisselende percentages jong en oud bier.
Tijdens de gemengde gisting bepalen verschillende micro-organismen waaronder Saccharomyces cerevisiae, Lactobacillus spec. (melkzuurbacteriën) en Brettanomyces spec. (wilde gisten) in symbiose de vergisting en of de rijping. Door de gemengde gisting ontstaat een unieke smaak waardoor het bier vaak gelijktijdig zoet en zuur is met een complex aroma.
Blend van jong en oud bier
Door een gedeeltelijke of volledige rijping op hout kan het bier het beter en langer worden bewaard. Het fruitig gerijpte en licht verzuurde bier wordt op het einde van het rijpingsproces versneden of geblend met jong-gegist bier of jong-gerijpt bier.
Het versneden bier heeft gemiddeld 4,5 maanden op foeders gerijpt. Het doel van het versnijden (of blending) van oud-gerijpt bier met jong-gegist bier, of soms alleen met jong-gerijpt bier, is om ervoor te zorgen dat het resulterende bier een pH-waarde bereikt die vergelijkbaar is met die van wijn. Daardoor wordt het Vlaams roodbruin wel eens omschreven als de ‘missing link’ tussen bier en wijn en noemen sommigen het ook de Vlaamse Bourgogne. Bij versnijding met jong-gegist bier of jong-gerijpt bier wordt het jonge bier op smaak gebracht door het fruitige oud-gerijpte bier.
Afgebakende geografische regio
Naast de middeleeuwse herkomst wordt het Vlaams roodbruin bier gekenmerkt door een specifieke natuurlijke verzuring en rijping op houten foeders. De Europese erkenning bevestigt dat het vakmanschap om Vlaams roodbruin bier met eens specifieke natuurlijke verzuring, rijping op houten foeders evenals het versnijden van jong en oud bier onlosmakelijk is verbonden met het afgebakende geografisch gebied van de arrondissementen Roeselare, Tielt en Kortrijk aangevuld met de gemeenten Kortemark en Ichtegem.
Op 22 september 2026 keurde de Europese Commissie het erkenningsdossier 2026/2168 voor Vlaams Roodbruin Bier goed, waarna de geografisch beschermde aanduiding ‘Vlaams roodbruin bier / Flanders Red Ale’ werd ingeschreven in het EU-register, overeenkomstig artikel 22 van EU-richtlijn 2024/1143. De dubbele benaming werd ook gesuggereerd door de HORARB. Enerzijds is dat het Nederlandstalige ‘Vlaams roodbruin bier’ omdat het van origine Zuid-West-Vlaamse bieren zijn. Anderzijds wordt dat het Engelstalige ‘Flanders Red Ale’. Die omschrijving werd eraan gegeven door de Britse bierauteur Michael Jackson die in 1991 aangaf dat ‘het Vlaams bruin rood is’, dat het ‘lichtzurig, fris is met een meer rood dan bruine kleur’. Hij noemt de Vlaamse roodbruine bieren zelfs ‘Vlaamse Bourgognes’ vanwege hun pittig boeket en wat licht rinse smaak.
Beschermde productnaam en productspecificaties
Met het Europese label krijgt één van de meest authentieke bieren van de eeuwenoude Belgische brouwcultuur een prestigieuze Europese kwaliteitsbescherming. Een Beschermde Geografische Aanduiding (BGA) is een officieel Europees kwaliteitslabel voor producten waarvan de specifieke kwaliteit, reputatie of ander kenmerk verbonden is met een bepaald geografisch gebied. De erkenning beschermt de geregistreerde productnaam en de productspecificaties die in het productdossier zijn vastgelegd. Enkel bier dat beantwoordt aan alle vastgelegde voorwaarden mag Vlaams roodbruin bier / Flanders Red Ale worden genoemd.
Voor de brouwers betekent de BGA veel meer dan een kwaliteitslabel. Ze vormt een internationale erkenning voor een bier dat lange tijd vooral werd gekoesterd door kenners, maar dat vandaag internationaal hoog aangeschreven staat en vaak wordt geïmiteerd met zogenaamde ‘Belgian styles’ en kunstmatig aangezuurde ‘sour ales’.
Voor consumenten vormt de BGA een garantie van authenticiteit. Het BGA label bevestigt niet alleen waar het bier vandaan komt, maar ook dat het volgens een zorgvuldig omschreven proces werd geproduceerd. Het beschermt daarmee zowel de reputatie van het bier als het vertrouwen van de consument.
Het Europese label van Beschermde Geografische Aanduiding schittert hierdoor voortaan op de Vlaamse roodbruine bieren van de brouwerijen De Brabandere (Bavikhove), Omer Vander Ghinste (Bellegem), Rodenbach (Roeselare), Strubbe (Ichtegem), The Brew Society (Heule), ’t Verzet (Anzegem), Vanhonsebrouck (Izegem) en Verhaeghe (Vichte). Je vindt een overzicht van alle Vlaams roodbruine bieren die onder de BGA-bescherming vallen op de website van HORARB. Als deze brouwerijen in de toekomst nog een andere blend zouden maken die voldoet aan het productdossier, zal dit ook het BGA label kunnen dragen maar dan zal de brouwerij hiervoor eerst een aanvraag moeten indienen.
Controle
Het label van Beschermde Geografische Aanduiding wordt niet zomaar toegekend voor de spreekwoordelijke eeuwigheid. De brouwerijen die Vlaams roodbruine bieren met een BGA-label produceren, worden jaarlijks gecontroleerd door de FOD Economie en de diensten van Douane en Accijnzen.
Tijdens een eerste controleronde zal de FOD Economie alvast verifiëren of de bieren die door de acht brouwerijen zijn aangemeld effectief beantwoorden aan de opgelegde kwaliteitsnormen. Naar de toekomst moeten alle wortproducties worden geregistreerd en moeten er ook specifieke productanalyses van de kwaliteitsparameters worden uitgevoerd door de brouwerij zelf of door een officieel erkend laboratorium voor bieranalyses. Een overzicht van de gebruikte grondstoffen conform de autocontrolegidsen van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) moet beschikbaar zijn. Tijdens de zogenaamde Jaarlijkse Opmeting zal Douane en Accijnzen het effectief gebruik van de houten foeders controleren. De registers van de blends waaronder de capaciteit in hectoliters van foeder-park en het verkochte aantal hectoliters van het “Vlaams roodbruin bier / Flanders Red Ale” moeten zorgvuldig worden bijgehouden.
Welke bieren?
Brouwerij Vanhonsebrouck: Bacchus Vlaams roodbruin, Bacchus Kriek, Bacchus Framboos
Brouwerij Verhaeghe: Duchesse de Bourgogne, Duchesse Cherry, Duchesse Cherry Chocolate, Duchesse Red, Vichtenaar
Brouwerij Rodenbach : Rodenbach Classic, Rodenbach Grand Cru, Rodenbach Alexander
Brouwerij Debrabandere : Petrus Roodbruin
Brouwerij Strubbe : Ichtegem’s Grand Cru
Brouwerij The Brew Society : SOSAB XII Flemish Red Ale
Brouwerij ’t Verzet: Oud Bruin
Vanderghinste Roodbruin, Cuvée des Jacobins Rouge
