Wat doet die omgekeerde bijenkorf bij Sint-Arnoldus en hoe komt die terecht ‘In de Zoete Inval’?
Sint-Arnoldus, de patroonheilige van de brouwers, wordt traditiegetrouw afgebeeld met een roerstok in de hand en iets wat lijkt op een omgekeerde bijenkorf. Wat het precies is? Daarvoor duiken wij de geschiedenis van het zeventiende eeuwse ambachtelijk brouwen in, zoals je het soms kan aanschouwen in Bokrijk.
Tot in de negentiende eeuw, toen er nog geen beslagkuipen met ingebouwd roerwerk bestonden, moest de brouwer samen met de brouwersgasten het beslag van gemalen mout en lauw water manueel omroeren met een zware houten roerstok. Zowel de roerstok als de meer golvende, puntige houten roergaffel of -vork werden gebruikt om het beslag voortdurend te mengen. Zo zorgde men ervoor dat de temperatuur van het wort in de met rechtstreekse vlam geleidelijk opgewarmde beslagkuip overal nagenoeg even hoog was (tot ca. 75°C). Op die manier kon men door het urenlang omroeren de enzymen vrijmaken die het zetmeel uit de mout omzetten in enkelvoudige suikers die later vergisten en alcohol vormen.
En dan die omgekeerde bijenkorf? Neen, het is geen verwijzing naar het gebruik van honing om het bier te zoeten. De kegelvormige mand is een stuikmand die fungeerde als een zeef om het vloeibare wort te scheiden van de draf. Na goed een uur sudderen werd de stuikmand met de opening naar boven ondergeduwd in het beslag. Doorheen de nauwe openingen tussen het wilgenhout stroomde het wort in de stuikmand en werd het geklaard om er vervolgens met grote lepels of potten aan een steel uitgelepeld en overgegoten te worden in een open vat om af te koelen.
Die loodzware stuikmanden in en uit het wort halen, vergde de nodige kracht en handigheid waarover niet iedereen beschikte. Daardoor zouden er ooit brouwersgasten per ongeluk in het suikerzoete wort zijn gevallen wat aan de basis zou liggen van het begrip ‘zoete inval’. Vandaaruit zou de stap zijn gezet naar ‘In den Zoeten Val’, de naam van menig herberg waar je kon – en kan – binnen vallen en steeds warm en zoet onthaald werd.
