‘Hij was een wijs man die het bier uitvond’, een quote van de Griekse filosoof Plato. Of is zij misschien van de Duitse wetenschapper Fritz Plato? Of van …?
De Griekse filosoof en schrijver Plato (ca. 427 v.Chr. – 347 v.Chr.) wordt, als leerling van Socrates en leraar van Aristoteles, beschouwt als een van de meest invloedrijke denkers in de westerse filosofie. In talrijke bronnen wordt hij in verband gebracht met het brouwen van bier. Zo wordt hem de quote toegedicht ‘Hij was een wijs man, die het bier uitvond’.
Maar, heeft hij dat wel ooit gezegd en kon hij zich met dergelijke uitspraak een kapitale fout veroorloven? In het oude Griekenland was wijn de voornaamste alcoholische drank. Bier was bekend en werd vooral gedronken door armen en slaven maar tussen de 8e en 4e eeuw voor Christus geraakt ook de aristocratie geïnteresseerd in bier. Xenophon (430-354 v. Chr.) en Aristophanes (446-386 v. Chr.) schrijven er zelfs over maar Plato rept er met geen woord over in zijn geschriften.
Plato verwijst naar een ‘wijs man die bier uitvond’ terwijl meerdere archeologische vondsten aantonen dat brouwen een huiselijke arbeid was die, samen met het bakken van ‘brood’, al werd verricht door vrouwen rond 8000 voor Christus in Mesopotamië. En dat brouwen, is wellicht eerder toevallig ontstaan. Granen, gemengd met water en in de zon geplaatst, zouden zijn gaan gisten en geleid hebben tot een voedzame pap. Die brij stilde niet alleen de honger stilde maar bracht de geest in hogere sferen vanwege de alcoholvorming, in zoverre zelfs dat bier werd beschouwd als een godsgeschenk. Nog een stapje verder, in het eerste millenium voor Christus werd Ninkasi – wat zoveel zou betekenen als biermeesteres – geëerd als de Sumerische godin van bier en brouwen.
Zou een wijsgeer als Plato die historische feiten genegeerd hebben?
En dan is er Fritz Plato (1858-1938) een Duitse chemicus die de naar hem genoemde schaal met graden Plato opstelde waarmee de dichtheid van het bier wordt aangegeven. Hij borduurt evenwel verder op het onderzoek van de Oostenrijkse chemicus Karl Josef Balling (1805-1868) waarvan de familie naar Pilsen verhuisde. Aldaar studeerde Balling scheikunde, werd hij hoogleraar en spitste hij zich toe op vergisting. In 1843 ontdekte hij dat je de dichtheid van wort op bijna dezelfde manier kunt vaststellen als het oplossen van suiker in water.
Pilsen? De stad waar de negentiende eeuwse inwoners misnoegd waren over de kwaliteit van het bier. Zij huurden de Beierse brouwmeester Josef Groll in om in het Bürgerliche Brauhaus nieuw en beter bier te brouwen. Op 5 oktober 1842 stelde Josef Groll het eerste Pilsner Urquell-bier voor, en dat tot grote tevredenheid van de inwoners.
Is de ‘wijze man die het bier uitvond’ misschien Josef Groll? Is de quote een eerbetoon van Fritz Plato aan Josef Groll wiens contract in Pilsen vroegtijdig werd beëindigd? Of is het een quote van iemand die beide personen wou eren en er de naam van zijn leermeester onder plaatste? De vraag blijft, het antwoord …?
